Στο Εργοστάσιο της Σχολής Καλών Τεχνών, οι τελειόφοιτοι στήνουν κήπους, λαβυρίνθους, αλλά και σπίτια όπως τα βλέπει ένας σκύλος. Πήγαμε, περιπλανηθήκαμε ανάμεσα στις πτυχιακές τους και ξεχωρίσαμε τα έργα της έκθεσης που έχουν κάτι παραπάνω να μας πουν.

Κάτω από την οροφή από ατσάλινα δοκάρια και σωληνώσεις, μέσα σε ένα βιομηχανικό κέλυφος που κρατά ακόμη τη μνήμη της μηχανής, απλώνεται ένα λευκό, γυαλιστερό δάπεδο που πολλαπλασιάζει τα φώτα, τα σώματα και τα έργα σε ανακλάσεις. Οι πτυχιακές μοιράζονται το ίδιο ανοιχτό πεδίο, με αποτέλεσμα να βλέπεις ένα έργο πάντα μέσα από ένα άλλο.

Περιδιαβήκαμε από το ένα έργο στο άλλο χωρίς χάρτη, ακολουθώντας ό,τι μας τραβούσε το βλέμμα. Κάποια ξεχώρισαν από την πρώτη στιγμή.

Οι πτυχιακές που ξεχωρίσαμε στη Σχολή Καλών Τεχνών

Στον τοίχο μπροστά μας απλώνεται ένα πολύχρωμο πλέγμα, με τόνους που ξεκινούσαν από ένα βαθύ πράσινο, περνούσαν από το κεχριμπάρι και έκλειναν σε ένα απαλό ροδακινί.

Πλησιάζοντας βλέπουμε ότι δεν πρόκειται για ύφασμα. Η Μάρθα Κυριακίδου στην «Αιμωδία» έχει μετατρέψει τον κάκτο σε βιοπολυμερή επιφάνεια, σε μεμβράνη με νευρώσεις και μικρά σκούρα στίγματα, στην οποία διαφαίνεται και η παλάμη του χεριού μας, αν την τοποθετήσουμε πίσω από αυτό. Ένα δέρμα, δηλαδή, που σε αφήνει να το δεις ενώ σε κρατά σε απόσταση.

Λίγο πιο πέρα πέντε αληθινοί κάκτοι, με τις ρίζες τους γυμνές, είναι καρφιτσωμένοι ο ένας δίπλα από τον άλλο σαν δείγματα βοτανολόγου. Μια καρέκλα ντυμένη με την ίδια μεμβράνη έμοιαζε να έχει αλλάξει φύση, από έπιπλο σε κάτι ζωντανό και τρωτό.

«Η Αιμωδία ξεκίνησε από την παρατήρηση του κάκτου και κυρίως από τον τρόπο με τον οποίο η επιφάνειά του λειτουργεί ως μηχανισμός προστασίας», μας λέει η καλλιτέχνις. «Με ενδιέφερε ένα σώμα που έχει προσαρμοστεί ώστε να προστατεύεται και παρ’ όλα αυτά παραμένει ευάλωτο. Στη συνέχεια άρχισα να εξετάζω τι συμβαίνει όταν αυτή η σχέση προστασίας και επιφάνειας μεταβάλλεται. Στα έργα το οργανικό συναντά το τεχνητό, το μαλακό το σκληρό, και η αιχμή άλλοτε λειτουργεί ως άμυνα και άλλοτε ως τραυματισμός».

Δεν ήθελε, εξηγεί, να χρησιμοποιήσει τον κάκτο μόνο ως σύμβολο: «Δούλεψα με την ίδια τη φυτική ύλη: με πραγματικούς κάκτους, με τις ρίζες τους, αλλά και μετατρέποντας τον κάκτο σε βιοπολυμερή επιφάνεια. Έτσι το ίδιο υλικό περνά από διαφορετικές καταστάσεις -από οργανισμό, σε ύλη, σε μεμβράνη, σε κάτι που θυμίζει δέρμα». Για τον τίτλο προσθέτει: «Ο τίτλος “Αιμωδία” αναφέρεται για μένα σε αυτή την ενδιάμεση κατάσταση. Όχι στην πλήρη απουσία αίσθησης, αλλά στη στιγμή που η αίσθηση έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει. Με ενδιαφέρει αυτό το αβέβαιο σημείο όπου κάτι εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά δεν βιώνεται πια με τον ίδιο τρόπο».

Στο έντυπο που συνοδεύει το έργο, η ιστορικός τέχνης Μαρουσώ Περδίκη καταλήγει σε μια φράση που ταιριάζει σχεδόν σαν υπότιτλος σε όλη την έκθεση: «Η σκληρότητα δεν είναι το αντίθετο της ευαισθησίας αλλά ο τρόπος της να επιβιώνει».

Συνεχίζοντας, συναντάμε ένα δάσος από κόκκινους όγκους, ορθογώνια και γωνιακά σχήματα σε διαφορετικά ύψη, που ο ένας υψώνεται μέσα από τον άλλον. Ο Βασίλειος Μαρίνος έχει στήσει στο Λαβύρινθο έναν χώρο που δεν σε οδηγεί, αλλά σε αφήνει να διαλέξεις. Ανάμεσα στους όγκους περπατάμε, κοντοστεκόμαστε, γυρίζουμε πίσω. Λίγο πιο πέρα, μαύρες χαρακτικές συνθέσεις στον τοίχο και ένα μακρόστενο σχέδιο με ηλεκτρικά καλώδια σαν πεντάγραμμο έδιναν στο κόκκινο ένα ήσυχο αντίβαρο. Στο βάθος, ένα κορνιζαρισμένο κείμενο με στίχο του Antonio Machado: «Οδοιπόρε, δεν υπάρχει δρόμος, ο δρόμος δημιουργείται καθώς περπατάς».

Ο ίδιος ο καλλιτέχνης μας εξηγεί: «Στόχος μου ήταν ο κάθε επισκέπτης να περιπλανηθεί στον λαβύρινθο, να βρει και να ανακαλύψει τις εναλλακτικές διαδρομές, και μεταφορικά να βρει διαδρομές που δεν είχε ως τώρα σκεφτεί και ανακαλύψει».

Οι κόκκινοι όγκοι μάς θύμισαν τους μινιμαλιστές, τον Donald Judd και τον Tony Smith, με τη διαφορά ότι εδώ το βάρος δεν επιβάλλεται στον θεατή αλλά τον καλεί σε παιχνίδι.

Το έργο της Λώρας Παντζαρτζίδου «In my beginning is my ending» μοιάζει σαν να ξεχύνεται στο χώρο. Από μακριά είδαμε μια σκούρα καστανή μάζα να σκαρφαλώνει στον λευκό τοίχο, με ρίζες και φλοιούς που ανοίγουν σαν ποτάμι από ξύλο. Κομμάτια και χώμα έχουν πέσει στο γυαλιστερό δάπεδο, σαν να μην έχει τελειώσει η κατάρρευση. Ο τίτλος είναι δάνειο από τον Τ. Σ. Έλιοτ και τα «Τέσσερα Κουαρτέτα», κι εδώ τον έβλεπες να παίρνει σάρκα: μια αρχή που είναι ήδη τέλος, ένα τέλος που ξαναγίνεται αρχή.

Οι κορμοί μας θύμισαν Joseph Beuys, τοκν κορυφαίο εννοιλογικό καλλιτέχνη που ύψωσε το δέντρο και το ξύλο σε φορέα μνήμης και θεραπείας, όπως στα 7000 Βελανιδιές. Κι εδώ το υλικό δεν υπηρετεί μια εικόνα, αλλά φέρει το βάρος της ίδιας του της ιστορίας.

Στο «Μέσα από τα μάτια σου» της Αγγελικής Παπαδοπούλου, μια διακριτική πινακίδα μάς καλεί να καθίσουμε σε ένα χαλί με κίτρινους και μπλε τόνους. Καθόμαστε λοιπόν στο έδαφος, και το σπίτι, με τα έπιπλα και τα αντικείμενά του, ανοίγει γύρω μας με τα ύψη και τις γωνίες ενός σκύλου.

Τα έργα απεικονίζουν το εσωτερικό ενός σπιτιού από χαμηλή οπτική γωνία, με παλέτα κίτρινων και μπλε που αντιστοιχεί σε αυτά που ξεχωρίζουν τα σκυλιά. Ο χώρος φαινόταν μεγαλύτερος και ταυτόχρονα πιο ζεστός, με πόρτες που έμοιαζαν είσοδοι σε άλλους κόσμους. «Η εργασία αυτή», γράφει η ίδια, «είναι μια απόπειρα γεφύρωσης του χάσματος ανάμεσα στη “σκυλίσια” και την ανθρώπινη προοπτική μεταξύ του ανθρώπου που πενθεί και του νεκρού τετράποδου συντρόφου του».

Η αφορμή είναι ο θάνατος του παιδικού της σκύλου. «Στην προσπάθειά μου να γεμίσω το κενό που άφησε πίσω ο θάνατος του παιδικού μου σκύλου άρχισα να παρατηρώ περισσότερο τα σημεία στο σπίτι που τα ένοιωθα σχεδόν ακατοίκητα», σημειώνει, και καταλήγει ότι το έργο της «χτίζει μια μικρογραφία της καθημερινότητάς του». Καθισμένοι στο χαλί, καταλάβαμε τι εννοεί. Η πένθιμη απόσταση δεν γεφυρώνεται με λόγια, μόνο αλλάζοντας ύψος.

Στο έργο W.I.Tnessed Being C.arried H.ome, της Έλλης-Φανής Παπαδοπούλου, το χαρτί έχει πάψει να είναι χαρτί. Έχει πολτοποιηθεί, συμπιεστεί και ξαναχτιστεί σε όγκους, σε αγγεία και φόρμες που μοιάζουν με κεραμικό ή γύψο, και στέκουν στο λευκό πάτωμα σαν μικρό νεκροταφείο σιωπηλών αντικειμένων.

Η μαρτυρία, γράφει η καλλιτέχνις, είναι η ικανότητα κάποιου να σταθεί απέναντι σε μια μεταμόρφωση, να τη δεχτεί και να αναγνωρίσει ότι υπήρξε. Και το χαρτί, τονίζει, «δεν εξαφανίζεται αλλά αποκτά τελικά μια μορφή ικανή να την κρατήσει».

Στην «Έξε-λήξη», της Μαρίας Κούρντι, λευκά αποτυπώματα από γυψόγαζα, ανάγλυφα και ραγισμένα σαν γεωγραφία, απλώνονται στον τοίχο.

Tο έργο του Αναστάσιου Πιτσίλου ξεκινά από το κείμενο, γραμμένο σε χαρτί που μοιάζει με παλιά περγαμηνή, και μας καλωσορίζει ως «αναγνώστες, παρατηρητές και ταξιδιώτες».

Οι χάρτες του δεν δείχνουν πού να πας. Είναι ζωγραφικές περιπλανήσεις σε χρώματα και σχήματα, με πολύχρωμες τοπογραφίες σε αφηρημένα μπλε, κίτρινα και ροζ, και ένας μικρός ξύλινος σκαμπό να περιμένει τον θεατή. Η περιπλάνηση έχει κάτι από τη «μετατόπιση» των καταστασιακών, από τους χάρτες της ψυχογεωγραφίας που φτιάχνονται περπατώντας.

Στην άλλη άκρη της αίθουσας ένας κήπος έχει φυτρώσει μέσα στο λευκό. Στο έργο της Κυριακής Οσάγια, υπάρχει χώμα στο δάπεδο, ένα γυμνό δέντρο με αλαβάστρινους κλάδους, ένας κίτρινος φιδίσιος όγκος που περιβάλλει μια οθόνη, κάποια ζωντανά φύλλα και κίτρινα μπλε λουλούδια. Σε ένα κλαδί στερεωμένο σε στύλο, ένα κινητό τηλέφωνο συνδεδεμένο με καλώδιο παίζει κάτι ήσυχο, ενώ στο βάθος φωτίζεται ένα ύφασμα με ροές χρώματος.

Η σύμπραξη του φυσικού με το ηλεκτρονικό μάς έφερε στον νου το TV Garden του Nam June Paik: ένας κήπος όπου τα φυτά και οι οθόνες μοιράζονται το ίδιο φως, παλιές και νέες τεχνολογίες μαζί.

Σε αρκετές στιγμές η βόλτα μας θύμισε επίσκεψη σε μουσείο: έργα με συνέπεια υλικού και σκέψης, κείμενα μεστά, και τελειόφοιτοι που μιλούν για τη δουλειά τους με την ακρίβεια καταξιωμένων καλλιτεχνών.

Οι πτυχιακές των τελειόφοιτων παρουσιάζονται διαδοχικά σε ομάδες, για τρεις ημέρες κάθε φορά, στο Εργοστάσιο της Σχολής Καλών Τεχνών. Τα έργα της πρώτης ομάδας μπορείτε να τα δείτε ως και την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου. Η επόμενη ομάδα παρουσιάζει από 14-16 Οκτωβρίου, και η τρίτη από 21-23 Οκτωβρίου.

info

Παρουσιάσεις πτυχιακών εργασιών τελειοφοίτων

Σχολή Καλών Τεχνών, Πειραιώς 256

7-9/10, 14-16/10, 21-23/10, 10:00-20:00

Είσοδος ελεύθερη

Διαβάστε περισσότερα στο bovary.gr