Μια νεαρή γυναίκα στο TikTok θέτει το ερώτημα «Μήπως έχετε το λεγόμενο “ferritin face”;», δείχνοντας τους μαύρους κύκλους κάτω από τα μάτια της, το ωχρό δέρμα και τα αδύνατα μαλλιά της. Στη συνέχεια, παρουσιάζει φωτογραφίες «πριν και μετά», αποδίδοντας τις αλλαγές στα επίπεδα σιδήρου στον οργανισμό της. Ειδικοί εξηγούν τι είναι η φεριτίνη και τονίζουν τη σημασία της επικοινωνίας με τον γιατρό μας και δίνουν έμφαση στο γεγονός ότι η παραπληροφόρηση μπορεί να… μας βλάψει.

Το φαινόμενο που αποκαλείται «ferritin face» εξελίσσεται σε τάση στα social media, όπως το TikTok και το Instagram, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές. Η βασική θεωρία υποστηρίζει πως η χαμηλή φερριτίνη αφήνει εμφανή σημάδια στην εμφάνιση, κυρίως στο πρόσωπο.

Χλωμό ή γκρίζο δέρμα, μαύροι κύκλοι, ξηρά ή σκασμένα χείλη, τριχόπτωση και εύθραυστα νύχια είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά που πολλοί χρήστες των social media συνδέουν με χαμηλή φερριτίνη.

Πόσο επιστημονική είναι, όμως, αυτή η «διάγνωση στον καθρέφτη»;

«Το ferritin face δεν αποτελεί ιατρική διάγνωση», εξηγεί στο BBC News η παθολόγος2 Δρ. Aziza Sesay. Ορισμένα από αυτά τα σημάδια μπορεί να αποτελούν ένδειξη ότι κάτι συμβαίνει στον οργανισμό, όχι όμως και απόδειξη έλλειψης σιδήρου.

Η ωχρότητα, η τριχόπτωση και τα εύθραυστα νύχια μπορεί να συνοδεύουν τα χαμηλά επίπεδα σιδήρου, όμως μπορούν να εμφανιστούν και σε πολλές άλλες καταστάσεις.

Τι είναι η φερριτίνη

Η φερριτίνη είναι μια πρωτεΐνη που αποθηκεύει σίδηρο και τα επίπεδά της αποτελούν σημαντικό δείκτη των αποθεμάτων σιδήρου του οργανισμού. Η φερριτίνη διαφέρει από την αιμοσφαιρίνη, την πρωτεΐνη των ερυθρών αιμοσφαιρίων που μεταφέρει οξυγόνο στους ιστούς. Όταν τα επίπεδα της αιμοσφαιρίνης μειωθούν σημαντικά, μπορεί να εμφανιστεί αναιμία.

Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη λεπτομέρεια: Τα αποθέματα σιδήρου μπορεί να εξαντλούνται προτού μειωθεί η αιμοσφαιρίνη. Έτσι, κάποιος μπορεί να έχει έλλειψη σιδήρου και να εμφανίζει συμπτώματα χωρίς να έχει αναιμία.

«Δεν υπάρχει αποθηκευμένος σίδηρος, αλλά η αιμοσφαιρίνη εξακολουθεί να διατηρείται», επισημαίνει ο αιματολόγος Δρ. Drew Provan, περιγράφοντας αυτή τη συχνά παραγνωρισμένη διαφορά.

Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Βρετανικής Εταιρείας Γαστρεντερολογίας, επίπεδα φερριτίνης κάτω από 15 μικρογραμμάρια ανά λίτρο (μg/L) υποδηλώνουν ουσιαστικά εξάντληση των αποθεμάτων σιδήρου, ενώ τιμές κάτω από 30 μg/L συνήθως υποδηλώνουν χαμηλά αποθέματα.

Η αιματολόγος Δρ. Sue Pavord σημειώνει ότι η έλλειψη σιδήρου είναι συχνή και πολλές φορές δεν διαγιγνώσκεται στις γυναίκες.

Αλλάζουν τα όρια φερριτίνης: Νέες οδηγίες για έγκαιρη διάγνωση έλλειψης του σιδήρου

«Το πρόσωπο της φερριτίνης»: Μπορεί η έλλειψη σιδήρου να αλλάξει την όψη μας;

Σε κάποιο βαθμό, ναι. Ωστόσο, απέχει πολύ από τον ισχυρισμό ότι κάποιος – γιατρός ή χρήστης του TikTok – μπορεί να εκτιμήσει τη φερριτίνη απλώς κοιτώντας ένα πρόσωπο.

Ο Δρ. Provan χαρακτηρίζει «αδύνατο» να προσδιοριστούν τα επίπεδα φερριτίνης από την εμφάνιση. Η αναιμία, ιδίως όταν είναι σοβαρή, μπορεί να προκαλέσει ωχρότητα, ενώ η κόπωση ενδέχεται να τονίσει τους μαύρους κύκλους. Αυτά, όμως, είναι υποκειμενικά και αναξιόπιστα σημάδια.

Επιπλέον, σε άτομα με πιο σκούρο τόνο δέρματος, οι αλλαγές στο χρώμα μπορεί να είναι λιγότερο εμφανείς. Έτσι, η αναζήτηση αυτών των χαρακτηριστικών στα social media μπορεί να οδηγήσει κάποιον να παραβλέψει μια πραγματική έλλειψη σιδήρου.

Η ιστορία πίσω από ένα viral «πριν και μετά»

Η 32χρονη Lucy, που μιλά στα social media για την τριχόπτωση, θεωρεί ότι ο όρος «ferritin face» αποτυπώνει όσα βίωσε. Το 2021 άρχισε να εμφανίζει ταχυπαλμίες, κόπωση και τριχόπτωση. Αρχικά, οι εξετάσεις της θεωρήθηκαν φυσιολογικές και διαγνώστηκε με γενικευμένη αγχώδη διαταραχή. Σε μεταγενέστερο έλεγχο, η φερριτίνη της βρέθηκε στα 12 μg/L.

Η ίδια αναφέρει πως το δέρμα της είχε χλωμή όψη, ενώ τα μαλλιά της ήταν θαμπά και εύθραυστα. Συγκρίνοντας φωτογραφίες από την περίοδο της χαμηλής φερριτίνης με μεταγενέστερες, όταν τα επίπεδά της είχαν αποκατασταθεί, περιγράφει εντυπωσιακή διαφορά στην εμφάνιση και στο πώς αισθανόταν.

Ωστόσο, η προσωπική εμπειρία δεν αρκεί για να μετατρέψει το «ferritin face» σε διαγνωστικό εργαλείο.

«Το πρόσωπο της φερριτίνης»: Τα συμπτώματα που «φωνάζουν» ότι υπάρχει έλλειψη

Οι γιατροί τονίζουν ότι προτεραιότητα έχουν τα συμπτώματα και οι αιματολογικές εξετάσεις. Ο εργαστηριακός έλεγχος είναι απαραίτητος όχι μόνο για να επιβεβαιωθεί η έλλειψη σιδήρου, αλλά και για να εντοπιστεί η αιτία της.

Η έντονη έμμηνος ρύση, η ανεπαρκής πρόσληψη σιδήρου από τη διατροφή, η απώλεια αίματος από το γαστρεντερικό ή η προβληματική απορρόφηση αποτελούν κάποιες πιθανές αιτίες.

Η έλλειψη σιδήρου αντιμετωπίζεται συχνά με σκευάσματα σιδήρου από το στόμα, εφόσον υπάρχει σχετική ιατρική ένδειξη. Η Δρ. Pavord αναφέρει ότι τα δισκία σιδήρου απορροφώνται καλύτερα με άδειο στομάχι, ενώ τσάι και καφές κοντά στην ώρα λήψης τους μπορεί να περιορίσουν την απορρόφηση.

Πάντα ρωτάμε τον γιατρό μας πριν πάρουμε συμπληρώματα – Προσοχή στην παραπληροφόρηση

Σίδηρο προσφέρουν επίσης τρόφιμα όπως το κρέας, τα όσπρια (ιδιαίτερα οι φακές), τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά και τα εμπλουτισμένα δημητριακά.

Η αυθαίρετη λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου δεν είναι ακίνδυνη. Εκτός από τις ανεπιθύμητες ενέργειες, η αυτοθεραπεία μπορεί να καθυστερήσει τη διερεύνηση μιας υποκείμενης αιτίας που χρειάζεται αντιμετώπιση.

Τα social media λειτουργούν σαν δίκοπο μαχαίρι. Ένα βίντεο μπορεί να παρακινήσει κάποιον να προσέξει συμπτώματα και να απευθυνθεί σε γιατρό, αλλά μπορεί επίσης να οδηγήσει σε λανθασμένη αυτοδιάγνωση.

Το πρόσωπο μπορεί να δώσει αφορμή για να αναρωτηθούμε αν κάτι δεν πάει καλά. Την απάντηση για τα αποθέματα σιδήρου, όμως, δεν τη δίνει ο καθρέφτης αλλά οι κατάλληλες εξετάσεις.