Η σημασία της εμβολιαστικής κάλυψης στα άτομα με χρόνια νοσήματα είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Oμως, ποια εμβόλια πρέπει να κάνουν όσοι που έχουν διαγνωστεί με καρδιαγγειακά νοσήματα; Ποια έχουν προτεραιότητα και ποια ακολουθούν;

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ) με στόχο την έγκυρη και επιστημονικά τεκμηριωμένη πληροφόρηση δημιούργησε το ενημερωτικό έντυπο με τίτλο «Συστάσεις της ΕΚΕ για τον Εμβολιασμό στους Καρδιαγγειακούς Ασθενείς».  Πρόκειται για ένα αναλυτικό, πολυσέλιδο έντυπο που βασίζεται στη διεθνή βιβλιογραφία και παρουσιάζει με σαφή και κατανοητό τρόπο τις σύγχρονες συστάσεις εμβολιασμού για ασθενείς με καρδιαγγειακά νοσήματα προς ενημέρωση – κυρίως, αλλά όχι μόνον – της ιατρικής καρδιολογικής κοινότητας. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να διαβάσουν αναλυτικά τις οδηγίες στο Διαδίκτυο (https://www.hcs.gr/chrhsima-eggrafa/systaseis-tis-eke-gia-ton-emvoliasmo-ton-kardiangeiakon-asthenon/), ενώ στο κείμενο που ακολουθεί συνοψίζονται τα βασικά σημεία.

Για τους ασθενείς µε στεφανιαία νόσο

Η στεφανιαία νόσος (ΣΝ) αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες νοσηρότητας και θνητότητας διεθνώς. Οι ασθενείς διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών επιπλοκών από λοιμώξεις του αναπνευστικού, όπως η γρίπη, η πνευμονιοκοκκική νόσος και η λοίμωξη Covid-19. Οι λοιμώξεις αυτές μπορούν να επιταχύνουν την εξέλιξη της καρδιαγγειακής νόσου, να προκαλέσουν απορρύθμιση της καρδιακής λειτουργίας ή ακόμη και οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Η πρόληψη μέσω του εμβολιασμού αποτελεί τεκμηριωμένη στρατηγική δημόσιας υγείας με σημαντικά οφέλη για τους καρδιοπαθείς.

Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, σε εναρμόνιση με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες (ESC, CDC, ACIP), υπογραμμίζει τη σημασία της τακτικής και έγκαιρης εμβολιαστικής κάλυψης.

Συνιστώμενοι εμβολιασμοί

• Εμβόλιο κατά της γρίπης. Η σύσταση είναι ισχυρή καθώς έχει διαπιστωθεί μείωση καρδιαγγειακής θνητότητας έως 45% σε ασθενείς με ιστορικό οξέος εμφράγματος.
• Πνευμονιοκοκκικός εμβολιασμός (PCV21 ή PCV20). Θεωρείται προτεραιότητα. Εχει συσχετιστεί με μείωση των μείζονων καρδιαγγειακών συμβαμάτων (MACE) κατά 10%-15% και συνολικής θνητότητας, ιδιαίτερα όταν συνδυάζεται με τον αντιγριπικό εμβολιασμό.
• Εμβόλιο κατά της Covid 19. H σύσταση και σε αυτήν την περίπτωση είναι ισχυρή. Μείωση νοσηλειών και MACE κατά περίπου 40%.
• Εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα. Προσφέρει άνω του  90% πρόληψη της νόσου και συμβάλλει στη μείωση κινδύνου οξέος εμφράγματος και εγκεφαλικού κατά περίπου 50% τον πρώτο μήνα έπειτα από λοίμωξη.
• Εμβόλιο αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV). Η σύσταση είναι μέτρια (αναδυόμενο πεδίο) ενώ έχει διαπιστωθεί έως και 89% πρόληψη σοβαρής λοίμωξης αλλά και πιθανό καρδιοπροστατευτικό όφελος.
• Εμβόλιο τετάνου – διφθερίτιδας – κοκκύτη (Tdap). Αναμνηστική δόση ανά 10ετία στο πλαίσιο της συνολικής προληπτικής φροντίδας.

Η ΕΚΕ υπογραμμίζει ότι η  ολοκληρωμένη εμβολιαστική κάλυψη αποτελεί ουσιώδες τμήμα της δευτερογενούς πρόληψης και καλεί τους ιατρούς όλων των ειδικοτήτων να ενσωματώσουν τον εμβολιασμό στην καθημερινή κλινική πρακτική.

Για τους ασθενείς µε καρδιακή ανεπάρκεια

Οι ειδικοί της Εταιρείας υπογραμμίζουν ότι οι εμβολιασμοί στους ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια (ΚΑ) στοχεύουν αφενός στη  μείωση του κινδύνου λοίμωξης, που μπορεί να απορρυθμίσει τη νόσο,  και αφετέρου στη  μείωση των καρδιαγγειακών συμβαμάτων (νοσηλεία, οξείες απορρυθμίσεις, καρδιαγγειακός θάνατος).

Συνεπώς, ο εμβολιασμός θεωρείται πλέον βασικός πυλώνας πρόληψης στην καρδιολογία, σε συνδυασμό με την τροποποίηση του τρόπου ζωής, τον έλεγχο παραγόντων κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, δυσλιπιδαιμία, σακχαρώδης διαβήτης) και τη φαρμακοθεραπεία.

Συνιστώμενοι εμβολιασμοί

• Εμβολιασμός κατά της γρίπης. Μειώνει λοιμώξεις νοσηλείες και καρδιαγγειακή θνητότητα.
• Εμβόλιο κατά του πνευμονιόκοκκου. Περιορίζει τα επεισόδια πνευμονίας και τις δευτερογενείς απορρυθμίσεις της καρδιακής ανεπάρκειας.  Επίσης, έχει συσχετιστεί με πιθανή μείωση καρδιαγγειακής νοσηρότητας και θνησιμότητας, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους.
• Εμβόλιο κατά της Covid-19. Συνιστάται σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα εθνικά πρωτόκολλα. Ο κίνδυνος μυοκαρδίτιδας από το εμβόλιο είναι πολύ μικρότερος από αυτόν που προκαλεί η ίδια η λοίμωξη.
• Εμβόλιο κατά του αναπνευστικού συγκυτιακού ιού (RSV). Νέα δεδομένα δείχνουν όφελος σε ηλικιωμένους και ασθενείς με ΚΑ.
• Εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα. Προτείνεται σε άτομα άνω των 60 ετών, καθώς η νόσος έχει συσχετισθεί με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Κατά περίπτωση συνιστώνται επίσης εμβόλια για ηπατίτιδα Α και Β, μηνιγγιτιδόκοκκο και αναμνηστική δόση Tdap κάθε 10 χρόνια.

Εµβολιασµός και µυοκαρδιοπάθειες

Αντίστοιχες συστάσεις υπάρχουν και για τις διάφορες μορφές μυοκαρδιοπάθειας, όπου οι λοιμώξεις δύναται να επιβαρύνουν σημαντικά τη λειτουργία της καρδιάς.  Στο πλαίσιο αυτό και συνοψίζοντας τις οδηγίες των ειδικών της ΕΚΕ, οι οδηγίες είναι οι εξής:

• Για τη διατατική μυοκαρδιοπάθεια (DCM) συνιστώνται τα εμβόλια για τη γρίπη και την Covid-19.
• Για την υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια (HCM) προτείνονται τα εμβόλια για τη γρίπη, τον πνευμονιόκοκκο (PCV13, PPSV23) και την Covid-19.
• Για την αρρυθμιογόνο μυοκαρδιοπάθεια (ACM) θεωρούνται απαραίτητα τα εμβόλια για τη γρίπη και τον πνευμονιόκοκκο (PCV13, PPSV23). Επιτρέπεται επίσης ο εμβολιασμός για την Covid-19 με εμβόλιο mRNA, αν και δεν υπάρχουν σαφή δεδομένα.
• Για την περιοριστική μυοκαρδιοπάθεια (RCM) είναι επιτακτικός ο εμβολιασμός κατά της γρίπης και του πνευμονιόκοκκου. Η ανοχή στο εμβόλιο Covid-19 είναι γενικά καλή, εφόσον η νόσος είναι σταθερή.
• Για τους ασθενείς με μυοκαρδιοπάθεια που εκδηλώνουν καρδιακή ανεπάρκεια συνιστώνται τα εμβόλια για τη γρίπη και τον πνευμονιόκοκκο. Ο συνδυασμός εμβολίων γρίπης και Covid-19 είναι απαραίτητος σε αυτήν την ομάδα ασθενών, αλλά πρέπει να διενεργείται όταν οι ασθενείς είναι σε σταθερή φάση.

Eµβολιασµός για καρδιο-ογκολογικούς

Στους καρδιο-ογκολογικούς ασθενείς (δηλαδή, σε άτομα με καρδιαγγειακό νόσημα που υποβάλλονται σε αντικαρκινική θεραπεία), η έγκαιρη αξιολόγηση της εμβολιαστικής κατάστασης είναι καθοριστικής σημασίας.  Οι εποχικές και προγραμματισμένες δόσεις εμβολίων θα πρέπει να καθορίζονται με βάση την ηλικία, το καρδιαγγειακό προφίλ κινδύνου και τον τύπο του κακοήθους νεοπλάσματος, και να χορηγούνται κατά προτίμηση 2-4 εβδομάδες πριν από την έναρξη της ογκολογικής θεραπείας.

Τα αδρανοποιημένα (μη ζωντανά) εμβόλια που θεωρούνται ασφαλή σε ασθενείς που πρέπει επειγόντως να υποβληθούν σε αντικαρκινική θεραπεία είναι για:

• τη γρίπη
• την Covid-19
• τον πνευμονιόκοκκο
• την ηπατίτιδα Β
• το διπλό διφθερίτιδας/τετάνου (Tdap/Td).

Σημειώνεται ότι τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια (όπως ιλαράς – παρωτίτιδος – ερυθράς ή MMR, ανεμευλογιάς και το ενδορρινικό εμβόλιο γρίπης) αντενδείκνυνται κατά τη διάρκεια ενεργού αντικαρκινικής θεραπείας και για τουλάχιστον 3-6 μήνες μετά το τέλος της θεραπείας.